Endre Lund Eriksen


Inger Bråtveit - Jens K. Styve
Annelill Flaamo - Roy-Morten Østerbøl
Ragnhild Vik Nilsen - Anja Ha Oterhals
Rannveig Jetne Haga - Helge Gabrielsen
Endre Lund Eriksen - Guri Sandvik


 

PALMEMORDAREN

Olof Palme er skoten ned og drepen, seier dei. Eg må nesten le. For eit namn: Olof Palme. Det får meg til å tenke på Oluf i Raillkattlia og palmar i Syden.

Eg er oppe sjølv om eg skulle ha lagt meg for lenge sia. Eg har sett vaksen-film med pappa. Det gjer eg ofte. I alle fall når mamma er på jobb. Eg likar det best når ho er på jobb. Særleg når ho har nattevakt. Da får eg ha pappa i fred.

Eg har to søstrer, men det er eg og pappa som er bestekompisar. Han og mamma har kvart sitt rom, mens eg og veslesøster må dele. Det synest eg er urettferdig. Dersom eg hadde fått avgjere, skulle eg hatt rom saman med pappa.

Vi har sett ein skummel film no, men eg vart ikkje redd, for eg har sett mange skumle filmar. Pappa er grei, han let meg få sjå attenårsfilmar sjølv om eg berre er halvvegs til atten enno. Men eg må ikkje seie noko til mamma, for ho er så streng på slikt. Eg trur pappa synest at mamma er litt for streng. Dersom ho ikkje skjerpar seg, veit eg ikkje kva pappa kan komme til å gjere. Kanskje han vil skilje seg. Hadde det skjedd, skulle eg ha budd saman med pappa.

Pappa skal alltid sjå filmen heilt til den siste linja med rulletekst har forsvunne oppe i tv-en. Eg kan lese. Eg synest berre ikkje det er interessant med ein masse namn med lita skrift som rullar fort oppover tv-en. Derfor byrja eg å bygge med legoen da rulleteksten kom. Da pappa stoppa videoen, var programma på tv slutt for kvelden. Det var berre ein plakat der det sto kva som skulle komme i morgon. Ja, og så var det lyden frå radioen da, og det var der dei sa at han som heite Olof Palme var skoten og drepen.

Eg kunne ikkje halde meg, eg flirte litt av det rare namnet. Men da vart pappa så sint. Han hysja på meg med brysk stemme. Panna hans vart stram og auga som mold. Eg torde ikkje seie meir, og i staden las eg "Nytt frå Tekst-TV" som rulla over tv-en. Der sto det at Statsministeren i Sverige, Olof Palme, var skoten ned og drepen på open gate i Stockholm.

Seinare, da eg kasta eit raskt blikk bort på pappa, såg eg at noko vått rann nedover kinna hans. Da forsto eg at det var veldig trist at han som heitte Olof Palme var skoten ned og drepen.

 

Eg har rom ved sida av pappa. Gjennom veggen kan eg høyre når pappa snorkar. Eg likar det ikkje når han sovnar før meg. Ikkje det at eg er redd. Eg er ikkje redd for mørkret. Men eg synest no likevel det er best når pappa er vaken til eg har sovna.

I det siste har pappa begynt å gå ned på rommet til mamma om kveldane. Han blir ikkje borte heile natta, for om morgonen når eg vaknar, ligg han i senga si på rommet. Fleire gonger har eg hørt pappa dusje etter at han har vore hos mamma. Eg trudde at mamma og pappa hadde slutta med slikt for lengst. Eg trudde det var derfor dei ikkje hadde rom saman, men kvar for seg. Det er pinleg å ha foreldre som driv på med slikt. Med tre ungar i huset og greier. Vi er ikkje heilt dumme heller.

Ein kveld lista eg meg ned trappa og la øret inntil døra til mamma. Eg trur dei heldt pusten, for eg hørte berre knirkinga frå senga.

"Pssst!" hørte eg brått bak meg.

Det var storesøstera mi. Ho sto der i nattkjolen.

"Dei har låst døra!" kviskra ho. "Eg vil faen ikkje ha fleire søsken!"

Det held eg med ho i.

 

Før visste eg ikkje kven Olof Palme var. No les eg om han i avisa kvar dag. Han var visst svært glad i fred, seier dei. Det er eg og.

Eg følgjer etterforskinga av Palmedrapet nøye. Det gjer pappa også. I avisene er det teikna inn på eit kart kor mordaren sprang etter at han skaut ned Olof Palme på open gate. Han sprang opp ei trapp frå Sveavägen og spurta bortigjennom. Fleire såg han, og ein dataekspert hos politiet har laga eit robotbilde av han. Bildet er litt uklårt, omtrent sånn som eit fotografi blir når vi kopierer det på kopimaskina på jobben til pappa. Likevel trur eg at eg skulle klart å kjenne han igjen dersom eg såg han på gata.

Mamma skal visst på sjukehus snart. Ho er ikkje sjuk, så mykje veit eg. Meir vil eg ikkje vite. Folk gjer jo så mykje rart på sjukehus no for tida. På tv var det ei som fekk låra sugde for feitt hos Dan Børge Akerø, han med håret. Mamma har vore på mange slankekurar. Men eg trur ikkje det er det ho skal gjere.

Eg skal ikkje besøke henne på sjukehuset, for eg hatar sjukehus. Det er jo der folk døyr. Og så er det så sterilt der.

Pappa har ikkje sagt noko om at mamma skal på sjukehus. Det set eg pris på. Eg synest det skal fortsette slik. At vi ikkje seier noko. Vi seier jo heller ikkje noko om at han fer ned på rommet hennes om kveldane. Og vi har heller ikkje snakka om den gongen han gråt. Vi treng ikkje snakka om alt. Nokre gonger har vi det best når vi ikkje seier så mykje. Når vi sit i stua og ser filmar i lag. Når eg sit på golvet og bygger med lego medan pappa sit og les i godstolen.

Det er der eg trur mamma tar feil. Ho snakkar om alt. Pappa seier no for det meste mhm og jaha og slikt, så eg trur no at han er samd med meg om at mamma seier mykje som er unødvendig. Til dømes det der med at ho skal på sjukehus. Ho trengte vel ikkje fortelje det til meg og storesøster? Hadde ho vore sjuk så kunne eg forstått det, men ho er jo ikkje sjuk, det er noko anna som feiler ho. Eg brukar ikkje fortelje ho kva slags ærend eg har når eg går på do, da treng vel ikkje ho plaga meg med kva ho gjer kvar bidige dag. Ho skal jo berre vere borte nokre dagar.

Mamma er heime, så i dag har vi ikkje fått sett ein skummel film. Vi har sett ein om nokon som blei skilt. "Kramer mot Kramer" heitte han. Dei gjekk mykje på do i den filmen. Vi kunne høre det når dei pissa. Det trur eg aldri eg har sett på film før. Og eg har sett mange filmar, så eg veit kva eg snakkar om.

Det var mamma som valde filmen. Han var litt keisam, syntest eg. Det vart mykje prat. Og ein del tissing. Så eg er veldig trøytt no. Ja, for det vere derfor eg er trøytt. Eg er jo vant med å vere oppe seint.

Augelokka er så tunge, og eg har vatten i blikket.

Men eg må halde meg oppe lenge enno. Helst til mamma har lagt seg. Så eg og pappa kan få vere litt i fred. Og snakke om Palmedrapet. Dei har enno ikkje funne mordaren. Eg og pappa trur dei er på feil spor. Kurdarsporet er lite sannsynleg, synest vi.

Tenk, før visste eg ikkje ein gong kva ein kurdar var...

Veslesøster er hos tante i helga, så eg har rommet for meg sjølv. Ikkje det at eg gruar for å legge meg aleine, langt derifrå! Eg vil berre ikkje legge meg. Eg har jo bestemt meg for å vere oppe.

Eg sit her og bygger eit hus i lego. Litt trått går det, sidan eg er så trøytt. Mamma og pappa trur nok at eg er i min eigen barnslege lekeverd og at eg ikkje får med meg kva dei seier. Men eg hører alt. Heldigvis har dei ikkje sagt noko om det med sjukehuset. Storesøster seier det har noko med ungar å gjere. Men eg vil ikkje vite.

Gud, som eg gjespar, skulle tru eg aldri hadde vore oppe etter klokka tolv før! Eg får heilt vondt i munnen av all denne gjespinga. Men eg kan ikkje gå og legge meg. Eg vil ikkje gå glipp av noko. Må passe på at ikkje pappa og mamma finn på noko. Foreldre gjer ofte det når dei er aleine. Eg har hørt om nokre foreldre som drog til Syden på kjærleiksreise. Ungane fekk ikkje vere med, og synd var det, for da dei kom heim att, var dei skilde. To andre foreldre drog på ferie til India eller noko anna fjernt. Dei var borte veldig lenge. Da dei kom tilbake, hadde dei med seg ein unge til. Som var brun, til og med. Uansett kor mykje dei for til Syden, vart aldri dei andre ungane så brune.

Eg har visst visna heilt i føtene, det kjennest som om blodet blir tappa ut av meg. Augo svir og prikkar. Men eg må ikkje sovne.

Ein gong skal eg og pappa reise til Stockholm og sjå på staden der Olof Palme vart skoten. Det er ikkje avgjort enno, men eg trur det berre blir eg og han, for verken søstrene mine eller mamma er særleg interesserte i Palmedrapet. Dessutan vil dei heller dra til Syden. Eg og pappa hatar Syden. Tenk å reise fleire timar med fly berre for å sitte nedi fjæra i solsteiken! Dessutan går jentene med puppane lause. Det er jo heilt ekkelt!

Ein gong sat mamma og solte seg på verandaen med puppane lause. Eg vart heilt forferda. Folk kunne jo sjå ho! Da pappa kom heim frå jobb og fekk sjå kva ho dreiv på med, ba han ho komme inn ein tur, for han ville snakke med ho. Da ho kom ut igjen hadde ho tatt på seg BH. Eg kan alltid stole på pappa.

Kan ikkje mamma gå og legge seg snart! Eg må prate litt med pappa om Palmesaken, aleine. Eg synest det er litt merkeleg at dei ikkje har tatt mordaren enno, når alle politifolka i heile Sverige leitar etter han.

Endeleg, der reiser ho seg. Huff, ho skulle visst berre på do. Eg får nytte høvet. Eg spør pappa om det ikkje er rart at dei ikkje har tatt han. Han seier at mordaren sannsynlegvis har fare ut av Sverige, at det er derfor dei ikkje har tatt han.

"Trur du han er i Noreg?" spør eg.

"Det kan hende. Men det tvilar eg på," seier pappa.

Eg vakna litt meir no, når vi blei aleine. Det er meir artig når det berre er eg

og pappa. Særleg om laurdagskveldane, når han har drukke vin og ete baconcrisp. Eg fekk smake vin ein gong, men eg syntest ikkje det var noko særleg. Mamma vart sur på pappa. Berre for at eg fekk smake ein slurk vin. Som om eg hadde blitt full av det!

Farken, der kom mamma tilbake. Ho skal visst sitte lenge oppe i natt, sjølv om ho alltid får vondt i hovudet av det. Eg får ikkje vondt i hovudet av å vere oppe. Snarare blir eg klårare i hovudet, for eg lærer så mykje av å sitte oppe med pappa.

Ojsann, der vart eg trøytt igjen, det sneik seg innpå meg bakfrå, som ein mordar.

Palmemordaren kom forresten framanfrå. Han skaut Palme i magen og prøvde å drepe kona hans og. Men ho overlevde. Ikkje det at eg har noko imot ho, men på ein måte hadde det vore betre om det var omvendt. Palme var jo ein viktig mann for freden. Lisbeth Palme kan sikkert bli ei viktig dame for freden ho og, men ho har no ikkje vore det til no, så vidt eg veit. Dersom mamma eller pappa skulle døy, håpar eg at det hadde blitt mamma. Ikkje det at eg har noko imot ho, ho er ei heilt ålreit mor, det er ikkje det. Det er meir det at eg har mest til felles med pappa, og at det er vi som er bestekompisar.

Det stikk som augestikkarar i augo. Føtene og armane er så tunge at det nesten gjer vondt å sitte. Eg trur eg må legge meg ned litt, ikkje for å sove, berre for å kvile litt.

No snakkar dei lågt, dei kviskrar nesten, dei trur vel eg søv. Det er visst noko om sjukehuset.

"Du vel sjølv, eg skal ikkje tvinge deg," seier pappa. "Men du veit no korleis det er…"

"Ja, eg veit det," seier mamma. "Men ein kan jo ikkje gjere det om."

"Gjer det noko?"

"Nei, det gjer vel ikkje det…"

 

Palmemordaren!

Eg sperrar opp augo. Lyset er vassent, men elles er alt som normalt. Pappa sit der i stolen sin og les i ei bok. Mamma er borte, ho har vel lagt seg. Det er mykje lys i stua.

Eg kan puste ut no. Det var berre ein draum. Det var noko med Palmemordaren. Eg såg han. Ansiktet var som på robotbildet. Han var her i stua. Klatra inn gjennom vindauget.

Eg skottar bort på vindauget. Snøen ligg i fonner langs kantane på utsida. Det er att. Sjølvsagt. Vi har vel ikkje vindauget opent midt på vinteren!

Hjertet pumpar fort i meg. Dumme meg, det var jo berre ein draum. Sveitt er eg og. No skal eg fortelje det til pappa, så kan vi le litt av det i lag. Palmemordaren bryte seg inn hos oss. Ha-ha. Kvifor skulle han gjere noko sånt?

Forresten: eg kan ikkje seie noko til pappa. Han har nemleg sagt at dersom eg byrjar å få mareritt, kan vi ikkje leige fleire skumle filmar. Ikkje at dette var eit mareritt akkurat. Sånne her draumar er eg jo vant til, dei har eg jo stadig. Mareritt derimot, det har eg aldri. Men fortel eg om denne draumen til pappa, trur han berre at det var eit mareritt. Da blir det ikkje fleire vaksenfilmar på meg.

Eg får bygge litt med legoen, så eg ikkje sovnar igjen. Huset er snart ferdig, men eg treng nokre fleire klossar. Klosseeska står ved aviskorga. Eg veit kva som ligg oppi der. Eg såg det før i dag. No vil eg vil ikkje sjå det.

Jo, eg vil sjå.

Eg har jo likevel ein kopi i hovudet.

Berre eit raskt blikk.

Palmemordaren. Robotbildet. Han ser så nifs ut!

Må ta augo vekk, fort. Ikkje sjå meir no, store augebryn har han, augo er mørke, mordaraugo, eg må ikkje sjå meir!

Det er for seint. Det gys i meg. No kjenner eg det: det er noko her, i rommet, noko farleg! Det er som den skumle musikken på filmar, sjølv om ein ikkje ser noko skummelt, veit ein at det er der.

Eg ser meg rundt. Vindauget, lukka. Verandadøra, lukka. Kjøkkenet, tomt. Men trappa kan eg ikkje sjå, veggen er framfor.

Eg er bak stolen til pappa. Eg kan ikkje sjå ansiktet. Kva om det ikkje er han som sit der, kva om det er Palmemordaren?

Nei, det er ikkje sannsynleg, kvifor skulle han vere her? Ja, om vi hadde løyst gåta eller noko sånt, da…

Enn viss vi har løyst ho? Kanskje vi veit kven mordaren er? Vi veit jo kven det ikkje er. Det er ikkje kurdarane.

Eller kanskje Palmemordaren trur at vi veit. Da hjelper det nok ikkje om eg seier at vi ikkje veit det, for når han er så galen at han både har drepe Olof Palme og fort heilt opp til Nord-Noreg for å drepe oss, da gjer han nok det, han gidd vel ikkje reise tomhendt tilbake.

Nei, det er nok berre innbilling. Det er jo ikkje sannsynleg at han er i Noreg, det sa jo pappa.

Viss ikkje pappa laug da. Viss ikkje det er han som er mordaren.

Det knitrar i skinnstolen. Eg skvett. Må late som ingenting, må halde pusten så han ikkje hører meg. Hadde no dette berre vore ein draum, ja om så eit mareritt, men eg er jo lys vaken, og han sit der framfor meg, han rører seg.

Robotbildet, eg er sikker, når han snur seg no har han det ansiktet. Ansiktet til Palmemordaren.

Det knitrar høgt og hissig frå stolen. Sakte snur han seg bakover mot meg. Eg ser den blanke panna som stig fram frå stolen. Augebryna, dei er store og bustete, augo –

Eg kan puste igjen.

Det er pappa.

Gudskjelov! Han smilar. Han er blank i augo, men det er han.

"Er det her du sit?" seier han. "Eg trudde du sov?"

Nei, eg søv ikkje.

Eg skal sitte oppe heilt til pappa går og legg seg. Eg er dønn trøytt, men tør ikkje lukke augo. Ansiktet hans kan bli bytta ut. Viss eg stirrar på han heile tida, kan han ikkje skifte ansikt. Det svir i augo, men eg kan ikkje lukke dei. Kroppen har sovna, men eg må vere vaken. Augelokka pressar seg ned, men eg strittar i mot. Eg held imot, eg skal klare å halde dei oppe, eg .

Augelokka vann. Det er svart no.

Nokon spør om eg søv, men eg søv ikkje.

Nokon ber meg i armane, men eg søv ikkje.

Nokon legg meg i senga, men eg søv ikkje.

Nokon legg seg i senga på rommet til pappa. Nokon byrjar snorke. Høgt. Kanskje er det derfor mamma ikkje vil ha rom saman med pappa?

Eg er ikkje redd for mørkret, men i dag er det noko gale med mørkret. Eg høyrer steg der ute i stua. I stad trur eg nokon braut seg inn gjennom vindauget. Og eg er sikker på at nokon har lista seg inn på rommet til pappa og lagt seg i senga hans.

Eg må komme meg ned til mamma.

Så kan eg passe på ho. Så det ikkje skjer noko.

Det er visst ikkje mørkt, eg kan sjå skrivepulten. Men skyggar er det i kvar krinkel og krok. Fort, få på lyset!

Huttetu, kor kaldt golvet er! Eg spring til døra. Stoppar. Lyttar. Ingenting, berre den tunge snorkinga frå rommet til pappa.

Eg riv døra opp og spring bort til trappa, trippar ned trinna fortare enn faen, tar lengdestegbyks bortover teppet i entreen, heilt fram til mamma si dør. Eg stoppar. Ikkje ein gong har eg sett meg til sida. No må eg berre ikkje sjå meg tilbake.

Mamma har rom på kjellarstua. Det er det mørkaste rommet i heile huset.

Sakte skyv eg døra opp. Pusten til mamma blæs ut og inn som ein vind i det fjerne. Dyna hennar løftar seg sakte med pusten. Ho er i alle fall ikkje død.

Lyset frå entreen sender eit mjukt lys inn i rommet. Skyggen min ligg på golvet. Han er mykje større enn meg.

Mamma snorkar ikkje sånn som pappa, ho berre pustar. Normalt.

Eg kan ikkje legge meg inntil mamma i senga. Slikt er eg for stor til. Dessutan kan ho tru eg er han. Så det må bli sofaen.

Eg slepp døra og spring. Hoppar opp i sofaen medan det enno er lys. Døra glefsar igjen og alt blir svart. Det ligg et ullteppe her, eg tek det over meg. Sånn, no må eg ligge i ro.

Eg lyttar. Mamma pustar i roleg takt. Elles er det stille. Ingen føter som gnur seg over vegg-til-vegg-teppet, ingen framand pust som raslar. Berre mamma, som pustar roleg.

Så lenge eg hører mamma puste, veit eg at alt er bra.

Eg prøver å tenke på noko anna. Men Palmemordaren kjem i alle tankane. Eg tenker på skolen, og han kjem ruslande inn i klasserommet. Eg tenker på filmar eg vil at eg og pappa skal leige på videobutikken, og det er Palmemordaren som står bak disken i videobutikken. Eg tenker på at mamma skal på sjukehuset, og at storesøster veit kva ho skal gjere der, og at eg ikkje vil vite. Palmemordaren kjem og vil seie kva ho skal gjere der, men eg held for øyro.

Palmemordaren kjem seg inn på soverommet til mamma, utan å opne døra, plutseleg er han berre der, han luskar langs veggen, smyg seg i mørkret, medan eg ligg urørleg i senga og ikkje tør røre meg. Palmemordaren kviskrar meg i øyret. Eg ligg urørleg og tør ikkje røre meg.

"Dei skal skjere ho med kniv," seier han. "Der nede. Sånn at det ikkje kjem fleire ungar, aldri meir. For det er best slik, når ein har tre ungar frå før."

Eg ligg urørleg og tør ikkje røre meg.

 

Eg trur ikkje eg har sove. Eg er heilt sveitt, kroppen er klam. Skuldra og ryggen er stive. Er det morgon? Er han her enno? Det er best eg ligg heilt i ro.

Pusten til mamma!

Den er borte! Er ho død?

Hjartet høgg i brystet. Pulsen min dunkar i øyro så eg ikkje kan høre skikkeleg. Panna mi brenn. Mamma pustar ikkje!

No hører eg steg i trappa, barfotsteg, som tassar. Hjartet dunkar fortare, hjarteslaga høgg. Stega nærmar seg, dei luskar ned trinna, trappa knirkar lågt, som kviskring, som eit pssst til åtvaring.

Berre mamma kunne puste! Men ho er død. Ho ligg der heilt stille.

Viss ho ikkje held pusten da. Sånn som eg. Da høgg sikkert hjartet i ho som det høgg i meg.

Stega kjem nærare, det er berre nokre få trinn att. Det er sikkert berre pappa. Men sikker kan ein aldri vere.

No er trappa stille. Teppet i entreen seier ingenting. Men eg veit at han nærmar seg, at han listar seg fram mot døra. Pulsen hamrar i øyro så eg får heilt vondt. Eg held pusten. Tør ikkje sjå. Døra glir opp. Pumpa knirkar svakt. Han smyg seg inn. Listar seg så teppet knitrar. Knitringa smyg seg mot mamma, pumpa lukkar døra med eit knepp og no er det vel mørkt igjen, no som knitringa er heilt borte hos mamma. No bøyer han seg ned, hører eg, han rører ved dyna så ho knitrar, og

"Hei!"

seier eg, og set meg opp med eit rykk, famlar med handa mot lysbrytaren. Lyset sprekk hol på mørkret, og pappa skvett visst, og han myser, som om augo er vonde. Raskt rettar han seg opp og står rak ved sida av senga.

"Heisann!" seier han, litt fortumla. "Ligg du her, hos mamma?"

"Ja," seier eg, heilt andpusten.

"Eg skulle berre vekke mamma," seier pappa.

Mamma rører på seg i senga si.

"Eg er vaken," mumlar ho.

Eg dyttar dyna til sides, og går bort til pappa. Han legg handa på skuldra mi.

"Du er jo heilt sveitt!" bryt han ut. "Du får gå og ta deg en dusj."

Eg er heilt sveitt, og pappa seier eg må ta meg ein dusj.

Det er det han gjer, når han har vore hos mamma.

"Eg trur eg vil sove litt meir," seier eg.

"Eg og," seier mamma.

Ho skyv dyna til sides.

"Du kan få ligge hos meg," seier ho.

Eg legg meg inntil ho, og ho breier dyna over oss.

"Hadde du mareritt?" kviskrar mamma.

Eg svarar ikkje.

"Berre la lyset stå på," seier ho høgt. Pappa lukkar døra bak seg.

"Vi treng ikkje seie noko til pappa om marerittet," kviskrar mamma.

Pusten hennar blæs i varme drag mot øyret mitt. Eg lukkar augo.

© Endre Lund Eriksen
E-mail: kielland.eriksen@c2i.net
Heimeside: home.no.net/endrele